Prawo karne
Działy tematyczne

Zbieg przestępstw - przesłanki orzeczenia kary łącznej

Agnieszka Zielińska
2012-06-18
Komentarz do art. 85 KK

Art. 85 KK określa przesłanki orzeczenia kary łącznej.

Instytucja kary łącznej

Funkcją kary łącznej jest całościowe określenie odpowiedzialności karnej za dwa albo więcej przestępstw nieprzedzielonych wyrokiem. Innymi słowy, kara łączna jest konsekwencją zbiegu przestępstw. Wymierzenie kary łącznej polega na tym, że w miejsce kar wymierzonych za każde z popełnionych przestępstw sąd orzeka jedną karę w granicach wskazanych w art. 86 KK. Co prawda, kara łączna nie jest pomyślana jako premia dla przestępcy popełniającego większą liczbę przestępstw, lecz w porównaniu z sytuacją recydywy, tj. sytuacją popełnienia przestępstw przedzielonych wyrokiem, jest instytucją niewątpliwie korzystniejszą. Wymiar kary łącznej co do zasady jest bowiem mniejszy niż suma poszczególnych kar podlegających łączeniu, a taka suma czeka recydywistę. Na dodatek kara wymierzana recydywiście za ponowne przestępstwo będzie - ze względu na fakt recydywy - obostrzona, co nie występuje przy kolejnym przestępstwie nieprzedzielonym wyrokiem (wchodzącym w skład zbiegu przestępstw). Uzasadnieniem tej różnicy w traktowaniu sprawcy zbiegu przestępstw i recydywisty jest założenie, że samo wydanie wyroku powinno być ostrzeżeniem dla skazanego przed popełnieniem nowego przestępstwa, a więc jeśli tego ostrzeżenia jeszcze nie było, sprawcę można potraktować łagodniej, nawet gdy popełniłl więcej niż jedno przestępstwo.

Jeśli zachodzą przesłanki do orzeczenia kary łącznej, sąd ma obowiązek wymierzyć tę karę. Stosowanie kary łącznej nie jest uzależnione ani od woli skazanego, ani od woli samego sądu. Kara łączna może być orzeczona za zbiegające się przestępstwa powszechne oraz skarbowe – kara łączna nie ma zastosowania wobec sprawcy skazanego za realnie zbiegające się przestępstwa i wykroczenia.

Karę łączną sąd orzeka w wyroku kończącym postępowanie, jeśli w tym samym postępowaniu rozstrzyga co do odpowiedzialności karnej sprawcy za kilka przestępstw pozostających w zbiegu realnym. Jeśli zaś sprawca został skazany wyrokami różnych sądów albo tego samego sądu, ale w różnym czasie, a popełnione przestępstwa pozostają w zbiegu realnym, wówczas konieczne jest wydanie wyroku łącznego (art. 569 KPK i nast.). Wyrok łączny wydaje się z urzędu lub na wniosek skazanego albo prokuratora (art. 570 KPK). Dla wydania wyroku łącznego i kary łącznej nie ma znaczenia, że poszczególne kary zostały już wykonane. Jednakże jeśli skazanie uległo zatarciu, to nie może być objęte karą łączną. W jednym wyroku łącznym można orzec kilka kar łącznych dla kilku zbiegów przestępstw.

Przesłanki orzeczenia kary łącznej

Zgodnie z art. 85 KK orzeczenie kary łącznej następuje, gdy:

-sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw popełnionych zanim zapadł pierwszy, chociażby nieprawomocny, wyrok co do któregokolwiek z nich (zbieg przestępstw),

-za przestępstwa te wymierzone zostały kary tego samego rodzaju albo inne podlegające połączeniu.

Realny zbieg przestępstw

Ustawodawca uzależnia dopuszczalność wymierzenia przez sąd kary łącznej od zaistnienia tzw. realnego zbiegu przestępstw. Realny zbieg przestępstw ma miejsce, gdy ten sam sprawca popełnia dwa lub więcej przestępstw do czasu wydania przez sąd pierwszego, chociażby nieprawomocnego, wyroku co do któregokolwiek z tych przestępstw.

Przykład: Jan K. w dniu 14 stycznia 2011 r. popełnia przestępstwo kradzieży z włamaniem. Z kolei w dniu 16 maja 2011 r. popełnia przestępstwo rozboju. Jeśli do dnia 16 maja 2011 r. nie zapadł nieprawomocny wyrok w sprawie karnej prowadzonej przeciwko Janowi K. o czyn kradzieży z włamaniem, to ww. przestępstwa pozostają w realnym zbiegu, gdyż Jan K. popełnił je przed wydaniem pierwszego nieprawomocnego wyroku. Gdyby w międzyczasie, tj. do dnia 16 maja 2011 r., zapadł w stosunku do Jana K. wyrok w sprawie karnej o czyn kradzieży z włamaniem, wydanie kary łącznej nie byłoby możliwe.

Wymierzenie kar podlegających łączeniu

Poza realnym zbiegiem przestępstw przesłanką konieczną do zastosowania kary łącznej jest wymierzenie przez sąd za popełnione przestępstwa kar tego samego rodzaju albo innych podlegających łączeniu.

Zasadą jest, że łączeniu podlegają kary jednorodzajowe (art. 86 KK).

Ponadto ustawodawca dopuszcza łączenie:

-kar rodzajowo różnych, tj. kary pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności (art. 87 KK),

-kary dożywotniego pozbawienia wolności albo kary 25 lat pozbawienia wolności z jakąkolwiek inną karą (art. 88 KK).

Warto też zauważyć, że dopuszczalne jest łączenie kary orzeczonej bez warunkowego zawieszenia z karą tego samego rodzaju orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (art. 89 KK).

Jeśli brak podstaw do wymierzenia kary łącznej, każda z orzeczonych kar podlega odrębnemu wykonaniu – ma miejsce kumulacja kar, które podlegają wykonaniu niezależnie od siebie.


Kodeks karny (110)